Κατανόηση, αποδοχή και τρόποι αντιμετώπισης
Η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο συγκεντρώνεται, οργανώνει τις σκέψεις και τις ενέργειές του, ρυθμίζει τα συναισθήματά του και ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Αν και συνδέεται συχνά με την παιδική ηλικία, η ΔΕΠΥ συνεχίζει να επηρεάζει πολλούς ανθρώπους και στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας τις σχέσεις, την εργασία, την αυτοεκτίμηση και την καθημερινή λειτουργικότητα.
Η λειτουργία του εγκεφάλου των ανθρώπων με ΔΕΠΥ είναι διαφορετική σε σχέση με τους νευροτυπικούς ανθρώπους, παρουσιάζοντας νευροχημικές ιδιαιτερότητες που αφορούν τα κέντρα ρύθμισης της ντοπαμίνης και της νοραδρεναλίνης. Η ΔΕΠΥ φέρεται να έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο, το οποίο εκδηλώνεται και επηρεάζεται από τις συνθήκες του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα όταν απουσιάζει η κατάλληλη υποστήριξη και καθοδήγηση.
Πώς εκδηλώνεται η ΔΕΠΥ
Η εικόνα της ΔΕΠΥ διαφέρει από άτομο σε άτομο.
Κάποιοι άνθρωποι παρουσιάζουν περισσότερο απροσεξία, άλλοι υπερκινητικότητα ή παρορμητικότητα, και πολλοί έχουν έναν συνδυασμό των παραπάνω.
Συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Δυσκολία συγκέντρωσης σε καθήκοντα ή συνομιλίες.
- Εύκολη απόσπαση από εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα.
- Παράλειψη λεπτομερειών, αδυναμία οργάνωσης ή τήρησης προθεσμιών.
- Αίσθημα ανησυχίας, δυσκολία να καθίσει κανείς ή να “ηρεμήσει”.
- Παρορμητικές αποφάσεις ή λόγια χωρίς πολλή σκέψη.
- Εναλλαγές διάθεσης, έντονα συναισθήματα και γρήγορη απογοήτευση.
Για τους ενήλικες, η ΔΕΠΥ μπορεί να μεταφράζεται σε δυσκολία διαχείρισης χρόνου, αναβλητικότητα, απροσεξία, ή την αίσθηση ότι «το μυαλό δεν σταματά ποτέ».
Πέρα από τη δυσκολία – Η εσωτερική εμπειρία
Η ΔΕΠΥ δεν είναι απλώς “έλλειψη συγκέντρωσης”.
Πίσω από τη συμπεριφορά, υπάρχει συχνά μια έντονη εσωτερική εμπειρία:
μια συνεχή ροή σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων που μπορούν να γίνουν εξαντλητικά.
Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ νιώθουν διαρκώς πίεση, απογοήτευση ή ντροπή για πράγματα που “οι άλλοι φαίνεται να κάνουν εύκολα”.
Η χρόνια αίσθηση αποτυχίας ή κριτικής μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος ή καταθλιπτικά συναισθήματα.
Η ψυχοθεραπεία, σε αυτό το σημείο, μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για αποδοχή, αυτογνωσία και ανάπτυξη στρατηγικών που ενισχύουν τη λειτουργικότητα και την αυτοπεποίθηση.
Στην προσωποκεντρική θεραπεία, το άτομο δεν αντιμετωπίζεται μέσα από την ταμπέλα “ΔΕΠΥ”, αλλά ως μια μοναδική προσωπικότητα με ιδιαίτερο τρόπο αντίληψης και επεξεργασίας του κόσμου.
Ο στόχος δεν είναι να “διορθωθεί” ο άνθρωπος, αλλά να κατανοήσει πώς λειτουργεί, τι τον δυσκολεύει και ποια είναι τα δυνατά του σημεία.
Μέσα σε ένα περιβάλλον αποδοχής και ενσυναίσθησης, ο θεραπευόμενος μπορεί να:
- Εξερευνήσει τις συναισθηματικές ρίζες των δυσκολιών του.
- Αναγνωρίσει πότε η αυτοκριτική ή η ντροπή μπλοκάρουν τη λειτουργικότητά του.
- Μάθει να χρησιμοποιεί εργαλεία αυτορρύθμισης (όπως mindfulness, δομημένες ρουτίνες, τεχνικές grounding).
- Ενισχύσει την αυτοκατανόηση και την αυθεντικότητα του εαυτού του.
Από την αυτοκριτική στην αυτοαποδοχή
Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ έχουν μεγαλώσει με το μήνυμα ότι «είναι τεμπέληδες», “δεν προσπαθούν αρκετά” ή “είναι απρόσεκτοι”.
Η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να βοηθήσει στην αποδόμηση αυτών των περιοριστικών πεποιθήσεων και στην ανάπτυξη μιας νέας σχέσης με τον εαυτό — βασισμένης στην κατανόηση, την αποδοχή και την ενδυνάμωση.
Μέσα από τη σταδιακή αναγνώριση των προτύπων σκέψης και συμπεριφοράς, το άτομο μπορεί να δημιουργήσει πιο ρεαλιστικούς τρόπους οργάνωσης, επικοινωνίας και αυτοφροντίδας.
Η ΔΕΠΥ ως διαφορετικός τρόπος ύπαρξης
Αντί να θεωρείται αποκλειστικά “δυσκολία”, η ΔΕΠΥ μπορεί να ιδωθεί και ως ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης και επεξεργασίας.
Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ είναι δημιουργικοί, ευαίσθητοι, αυθόρμητοι και γεμάτοι ενέργεια.
Η πρόκληση είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στη δομή και την ελευθερία — έτσι ώστε αυτά τα χαρακτηριστικά να λειτουργήσουν ως δυνάμεις, όχι εμπόδια.
Εναλλακτικοί τρόποι διαχείρισης της ΔΕΠΥ
- Τρόπος ζωής (Lifestyle) 🏃🥗🛌
- Τακτική άσκηση, ιδανικά σε εξωτερικούς χώρους.
- Ισορροπημένα γεύματα, θρεπτικό πρωινό, περιορισμός ζάχαρης/καφεΐνης/αλκοόλ.
- Σταθερό ωράριο ύπνου, ήσυχο και σκοτεινό δωμάτιο, αποφυγή οθονών πριν τον ύπνο.
- Οργανωτικές και γνωστικές στρατηγικές 📅📝
- Χρήση planners, ημερολογίων και “to-do list” apps, με υπενθυμίσεις.
- Καθιερωμένα συστήματα για έγγραφα και αντικείμενα.
- Κανόνας “κάν’ το τώρα” για μικρές εργασίες (<2 λεπτά).
- Mindfulness και συναισθηματική ρύθμιση 🧘♂️🧘♀️
- Ασκήσεις ενσυνειδητότητας για προσοχή, συγκέντρωση και διαχείριση συναισθημάτων.
- Παρατήρηση σκέψεων και αναπνοής χωρίς κριτική.
- Κοινωνική υποστήριξη 🤝💬
- Συζήτηση με φίλους και οικογένεια για τις προκλήσεις της ΔΕΠΥ.
- Συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης ή διαδικτυακές κοινότητες για κατανόηση και σύνδεση.
